Edebiyatın ve kamu hayatının kesişiminde yol alırken kelamın sıhhatine talip olmayı, kelimelerle dünyayı değiştirmek yerine insanı kendi iç sesinin dürüstlüğüyle buluşturmayı bir yaşam felsefesi haline getirenler vardır.

Ahmet Bilgehan Arıkan ile Satır Arası’nda; 1995 Adana doğumlu olan, hayatın o sarsıcı kırılma noktalarından yepyeni bir uyanış damıtan; kamu sektöründeki vazifesinin yanında gerçek insanların gerçek hikâyelerini edebiyat terazisinde süzen; ilk eseri "Bir Ümit" ile okurun sînesinde "Sanki kendi hayatımı okudum" yankısını uyandıran ve bugün raflarda yerini alan ikinci kitabı "Bir Tesadüf" ile insan ruhuna kavi bir ayna uzatan Yazar Ümit Oklu ile derin bir hasbıhal gerçekleştirdik.

Ümit Bey, Satır Arası’na, bu hasbi gönül masamıza safalar getirdiniz. Sizi sadece başarılarıyla değil; kırıldığı, kaybettiği ve yeniden ayağa kalktığı o demleri edebiyatın namusuna sarılarak kavi birer esere dönüştürmüş dürüst bir kalem olarak burada ağırlamak büyük bir şereftir.

Röportajımıza sizi, o kalıplara sığmayan ve insanı kendi sessizliğiyle buluşturan asil sînenizi tanıyarak başlayalım: Ümit Oklu kimdir? Hayatını hangi mukaddesat üzerine inşa etmiştir?

İnsanın kendini birkaç cümleyle anlatması, belki de en zor sorulardan biridir. Çünkü insan, doğum tarihinden, mesleğinden ya da aldığı unvanlardan ibaret değildir. Ben de kendimi önce yazdıklarımla tanımlayanlardanım.

1995 yılında Adana'da doğdum. Kamu görevimin yanında, yıllardır kelimelerin peşinden yürüyen biriyim. Yazmak benim için bir meslekten çok, hayata tutunma biçimi oldu. Bazen kimsenin duymadığı bir sessizliği cümlelere dönüştürdüm, bazen de içimde yıllarca taşıdığım soruların cevabını satırlarda aradım.

Hayatımı üzerine inşa etmeye çalıştığım en temel değerler; samimiyet, vicdan ve hakikattir. İnsanın kaleminin, kalbinden daha temiz olamayacağına inanıyorum. Bu yüzden yazarken okuru etkilemekten önce, kendime karşı dürüst olmayı önemsiyorum. Çünkü edebiyatın en büyük sorumluluğu, gerçeği bağırarak söylemek değil; insanın içinde sessizce yankılanmasını sağlamaktır.

Bugüne kadar yayımlanan eserlerim de bu arayışın birer durağı oldu. Kitaplarımda farklı bir hikâye anlatsam da özünde hep aynı insanı arıyorum: Kendini kaybetmiş ama yeniden bulmaya çalışan insanı.

Benim için başarı, çok satmak ya da çok görünmekten önce; bir okurun "Bu satırlarda kendimi buldum." diyebilmesidir. Eğer yazdıklarım bir insanın yalnızlığına birkaç sayfalık bir arkadaşlık edebiliyorsa, kalemimin asıl vazifesini yerine getirdiğine inanırım.

Yazmayı kendinize ulaşma biçimi olarak tanımlarken; insanların hayatına yeni yüzler eklemek yerine, "onların kendi yüzleriyle karşılaşmasını" istediğinizi fısıldıyorsunuz. İnsanoğlunun maskelerle dolaştığı bu modern çağda, kahramanlık anlatılarından ziyade pişmanlıkları, iç sesleri ve sessizlikleri yazmak, bir zanaatkâr olarak kaleminize nasıl bir sorumluluk yüklüyor?

Edebiyatın insana yeni bir kimlik vermesi gerektiğine hiçbir zaman inanmadım. Bence iyi bir metin, okura başka bir hayat yaşatmaktan önce, onun uzun zamandır kaçtığı kendi hayatına geri döndürmelidir.

Bugün insanlar başkalarının hayatlarını ezbere biliyor ama kendi iç seslerine yabancı yaşıyorlar. Sürekli konuşuyoruz fakat kendimizi dinlemiyoruz. Belki de modern çağın en büyük yalnızlığı tam olarak burada başlıyor. Benim yazmaya çalıştığım şey de bu sessizliğin kendisi.

Romanlarımda kusursuz kahramanlar yoktur. Çünkü gerçek hayatta da yoktur. Pişman olan insanlar vardır, geç kalanlar vardır, kırılanlar, affedemeyenler, affedilmeyi bekleyenler vardır. Ben insanı en çok, güçlü olduğu anlarda değil; kendisiyle baş başa kaldığı o sessiz anlarda tanıyorum. Yazarken de o anların peşinden gidiyorum.

Bu yüzden kalemimin bana yüklediği en büyük sorumluluk, okuru yönlendirmek değil; ona dürüst bir ayna tutabilmektir. O aynada kimi zaman bir yara, kimi zaman bir umut, kimi zaman da yıllardır susturduğu bir cümleyle karşılaşabilir. Fakat gördüğü şey, benim ona anlattığım bir hayat değil; kendi hakikatidir.

Eğer bir okur kitabımı kapattığında karakterleri değil de kendisini düşünmeye başlıyorsa, benim için edebiyat tam da o anda amacına ulaşmış demektir.

Hayatın farklı dönemlerinde yaşadığınız o sarsıcı kırılmalardan süzülerek gelen, edebiyat tarihine geçecek kavi bir cümleniz var: "İnsan bazen kaybettiği şeyi değil, kaybederken kim olduğunu arar." Eserlerinizde izini sürdüğünüz bu varoluşsal arayış, edebiyatı insan ruhunun en dürüst aynası haline getirmeyi nasıl mümkün kılıyor?

İnsan, çoğu zaman kaybettiği kişiye, zamana ya da hayale ağladığını zanneder. Oysa biraz durup içine baktığında fark eder ki asıl yasını tuttuğu şey, o kaybın içinde yitirdiği kendisidir. O cümle de tam olarak böyle bir fark edişin ardından doğdu.

Hayat bana şunu öğretti: Her kayıp, insandan sadece bir şey eksiltmez; aynı zamanda ona kim olduğunu da yeniden sorar. Bu yüzden acıyı hiçbir zaman yalnızca hüzün olarak görmedim. Acı bazen en dürüst öğretmendir. İnsanın bütün maskelerini indirir, onu kendisiyle baş başa bırakır. İşte edebiyat da tam o sessizlikte başlar.

Ben yazarken cevaplar dağıtan biri olmak istemiyorum. Daha çok, doğru soruları hatırlatan biri olmayı önemsiyorum. Çünkü insanın en büyük yolculuğu dışarıya değil, kendi içine yaptığı yolculuktur. Romanlarımda karakterlerin verdiği mücadele aslında hep bu yüzleşmenin hikâyesidir. Kaybettikleri insanları değil, kaybederken dönüşen benliklerini anlamaya çalışırlar.

Bu nedenle edebiyatı insan ruhunun en dürüst aynası olarak görüyorum. Çünkü iyi bir metin okura "Sen busun." demez; "Kendine bakmaya cesaret edebilir misin?" diye sorar. Bence edebiyatın dönüştürücü gücü de tam burada saklıdır. İnsan bazen bir romanın sayfalarında yeni bir hayat bulmaz; yıllardır unuttuğu kendi sesini yeniden duyar. Eğer bunu başarabiliyorsam, kalemimin en büyük vazifesini yerine getirdiğine inanırım.

Meslek hayatınızda kamu sektöründe görev yaparken, diğer yandan yazarlık serüveninizi büyük bir disiplinle omuzlamaya devam ediyorsunuz. Kamunun o kurallı, ciddiyet sahibi yapısı ile edebiyatın o uçsuz bucaksız özgürlük dünyasının birleşimi, "gerçek insanların gerçek hikâyelerini" gözlemlerken kaleminize nasıl bir mizanpaj sıhhati kattı?

İnsan, yalnızca kitap okuyarak değil; insanı gözlemleyerek de yazar olur. Kamu görevim bana yıllar boyunca çok farklı hayatlara uzaktan ama dikkatle bakabilme imkânı sundu. Aynı koridorda umutla yürüyen de var, yorgunlukla yürüyen de... Aynı masaya farklı hikâyeler, farklı yükler ve farklı sessizlikler geliyor. Bu da insana, görünenden daha fazlasını görmeyi öğretiyor.

Elbette kamu görevi ile yazarlık birbirinden farklı sorumluluklar taşır. Birinde kurallar ön plandadır, diğerinde ise hayal gücü. Fakat ikisinin ortak bir zemini olduğuna inanıyorum: İnsana karşı duyulan saygı. Biri hizmet ederken adalet duygusunu gözetmeyi, diğeri yazarken vicdanı kaybetmemeyi gerektirir.

Ben hiçbir zaman yalnızca olayları yazmak istemedim. O olayların insanın içinde bıraktığı izi anlamaya çalıştım. Belki de bu yüzden karakterlerimi oluştururken acele etmiyorum. Çünkü gerçek hayatta da kimse tek bir cümleyle anlatılabilecek kadar basit değildir. Her insanın görünmeyen bir hikâyesi, söylenmeyen bir cümlesi vardır.

Kamu görevim bana hayatın ritmini öğretti; yazarlık ise o ritmin içinde saklı olan sessizlikleri duymayı... Biri bana insanı gösterdi, diğeri onu anlamaya çalışmayı öğretti. Sanırım kalemime en büyük katkıyı da bu denge sağladı. Çünkü edebiyat, bana göre hayattan uzaklaşarak değil; hayatın tam içinde kalarak yazıldığında hakikatine yaklaşır.

İlk yayımlanan kitabınız "Bir Ümit" için "Yalnızca benim hikâyem değil; kendi hayatında kaybolmuş, yeniden ayağa çalışmaya çalışan herkesin hikâyesi" diyorsunuz. Okurlarınızdan gelen o muazzam "Sanki kendi hayatımı okudum" itirafı, uykusuz gecelerinizin ve sînenizdeki o kavi yaratım sancılarının en lekesiz ödülü değil midir?

Kesinlikle öyledir. Hatta benim için bundan daha kıymetli bir ödül olduğunu düşünmüyorum.

Bir Ümit yazılırken amacım kendi hayatımı anlatmak değildi. Çünkü tek başına bir hayat, yalnızca onu yaşayan kişiye aittir. Benim asıl niyetim; yaşadıklarımdan yola çıkarak, kendini yalnız hisseden insanların duygularına dokunabilmekti. Eğer bir okur satırlar arasında kendi sessizliğini, kendi kırgınlığını ya da yeniden ayağa kalkma mücadelesini bulabiliyorsa, artık o hikâye bana ait olmaktan çıkmış demektir.

Bugüne kadar aldığım en anlamlı mesajların ortak cümlesi şuydu: "Sanki beni yazmışsınız." İşte o an anlıyorum ki edebiyat, yazarın hayatını anlatmaktan çok, okurun kendi hayatını hatırlamasını sağlıyor. Bence bir kitabın gerçek başarısı da tam burada başlıyor.

Bir kitabın kaç baskı yaptığı, kaç dile çevrildiği ya da ne kadar sattığı elbette önemlidir. Fakat benim hafızamda yer edenler bunlar değil; "Bu kitabı okuduktan sonra kendimle barıştım.", "Yalnız olmadığımı hissettim." ya da "Tam vazgeçecekken karşıma çıktı." diyen okurların cümleleridir. Çünkü bir yazarın kalemi, bir insanın kalbine dokunabildiği ölçüde anlam kazanır.

Yazmak gerçekten sancılı bir yolculuk. Bazen tek bir cümle için günlerce beklediğim, bazen de bir paragrafı defalarca silip yeniden yazdığım oldu. Fakat bütün o uykusuz geceler, zihni yoran sorgulamalar ve kelimelerle verilen mücadele; bir okurun "Ben de böyle hissetmiştim." demesiyle anlamını buluyor. Sanırım bir yazar için en temiz ödül, eserinin raflarda durması değil; bir insanın hayatında iz bırakmasıdır.

İkinci kitabınız "Bir Tesadüf" şu an raflarda yerini almış durumda ve siz şimdiden uzun bir yolculuk olacağını hissettiğiniz üçüncü romanınızın tezgâhına oturmuşsunuz. "Bir Tesadüf"ün okurla buluşma heyecanını ve o üzerinde çalıştığınız, ne zaman biteceğini kestiremediğiniz o müstakbel eserin sînenizdeki saklı kıvılcımlarını bizlerle paylaşır mısınız?

Her kitabın yazarda bıraktığı duygu birbirinden farklı oluyor. Bir Ümit benim için bir yüzleşmeydi; Bir Tesadüf ise hayatın bazen en büyük değişimleri, en sıradan görünen karşılaşmaların başlatabileceğini anlatan bambaşka bir yolculuk oldu.

Bir Tesadüf'ün okurla buluşması benim için tarifsiz bir heyecan. Çünkü bir kitap, yazıldığı gün değil, okuruyla buluştuğu gün gerçek anlamda yaşamaya başlıyor. Her okurun aynı hikâyeyi farklı bir yerinden yakalaması, farklı duygularla yorumlaması bana edebiyatın ne kadar canlı bir sanat olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Artık o hikâye yalnızca bana ait değil; onu okuyan herkes, kendi hayatından bir parçayı da o satırların arasına bırakıyor.

Şimdilerde ise üçüncü romanım üzerinde çalışıyorum. Açıkçası onun ne zaman tamamlanacağını ben de bilmiyorum. Bazı hikâyeler yazılmayı beklemez; bazıları ise önce yazarı olgunlaştırır. Bu roman da bana ikinci türden gibi geliyor. Aceleye gelmesini istemediğim, zaman zaman beni durdurup yeniden düşünmeye sevk eden bir metinle yol alıyorum.

Henüz ayrıntılarından söz etmek için erken olduğunu düşünüyorum. Fakat şunu söyleyebilirim ki yine insanı merkeze alan, insanın kendi iç dünyasıyla verdiği mücadeleyi anlatan bir hikâye olacak. Ben hiçbir zaman yalnızca olayların peşinden koşan bir yazar olmak istemedim; insan ruhunun derinliklerinde yankı bulan soruların izini sürmeyi daha anlamlı buluyorum.

Bu yüzden üçüncü romanımı bir hedefe yetiştirmek için değil, hak ettiği olgunluğa ulaşması için yazıyorum. Ne zaman "tamamlandı" derim, bunu bugün ben de bilmiyorum. Ama şundan eminim: Okurun eline geçtiğinde, sadece okunacak değil; hissedilecek bir hikâye olmasını istiyorum.

Yazarlık dünyanızı sadece matbu sayfalarla sınırlamıyor; dijital dünyaya, sosyal medyaya ve yeni nesil uygulamalara da büyük bir ilgi duyuyorsunuz. Edebiyatın dijital platformlarda da asaletini koruyarak yaşayabileceğine olan inancınız, o çağın dehasını yakalama vizyonumuzla nasıl bir ruh birliği içerisindedir?

Teknolojiyi hiçbir zaman edebiyatın rakibi olarak görmedim. Bana göre teknoloji yalnızca bir araçtır; asıl belirleyici olan ise o aracın hangi niyetle kullanıldığıdır. Kalem nasıl bir araçsa, dijital platformlar da öyledir. İnsana hakikati ulaştırabiliyorsa kıymetlidir; onu hakikatten uzaklaştırıyorsa anlamını yitirir.

Bugün insanlar kitapları yalnızca kitapçılarda keşfetmiyor. Bir cümleyle, bir video ile, bir podcastle ya da sosyal medyada karşılarına çıkan küçük bir alıntıyla bir yazara ulaşabiliyorlar. Ben de bu değişimi reddetmek yerine anlamaya çalışıyorum. Çünkü edebiyat, çağın dışında durarak değil; çağın dilini anlayarak varlığını sürdürebilir.

Bu yüzden dijital dünyada yalnızca içerik üretmeyi değil, okurla gerçek bir bağ kurmayı önemsiyorum. Teknolojiye olan ilgim de biraz buradan geliyor. Geliştirmeyi düşündüğüm projelerde ya da üzerinde çalıştığım dijital fikirlerde temel amacım, insanları ekrana daha uzun süre bağlamak değil; onları yeniden kelimelerle buluşturacak alanlar oluşturabilmek.

Elbette hiçbir ekran, yeni açılmış bir kitabın kokusunun ya da sayfa çevirmenin verdiği hissin yerini tutamaz. Buna bütün kalbimle inanıyorum. Ancak dijital dünya, doğru kullanıldığında bir kitabın ilk cümlesine açılan kapı olabilir. Eğer bir genç, sosyal medyada karşılaştığı tek bir cümle sayesinde kitap okumaya başlıyorsa, bence teknoloji edebiyatın karşısında değil, onun yanında durmuş demektir.

Ben geleceğin edebiyatının yalnızca kâğıtta ya da yalnızca ekranda yaşayacağına inanmıyorum. Asıl mesele mecralar değil; insan ruhuna dokunabilen sözün yaşamaya devam etmesidir. Çünkü iyi bir cümle, yazıldığı yüzey değişse de etkisini kaybetmez. Kalbe ulaşan kelimelerin çağı olmaz.

Kendinizi tek bir kelimeyle özetlemek gerekse bunun "Ayna" olacağını söylüyor; kelimelerle dünyayı değiştirmek yerine insanın kendine yakından bakmasına aracılık etmek istediğinizi belirtiyorsunuz. Satır Arası masamızdan, kendi içindeki o dürüst hikâyeyi aramaktan korkan dertli sînelere ve "Kelimelerin Sıhhati"ne gönül verenlere bırakacağınız o nihai kurumsal "Sonrası Bahar" mesajınız ne olur?

İnsanın hayatta en zor yaptığı şey, aynaya bakmak değildir; aynada gördüğünü kabullenmektir. Belki de bu yüzden yazıyorum. İnsanlara nasıl yaşamaları gerektiğini söylemek için değil; kendilerine biraz daha dürüst bakabilmeleri için.

Bugün hepimiz çok hızlı yaşıyoruz. Bir yerlere yetişmeye çalışırken kendimizi geride bırakıyoruz. Oysa insanın en uzun yolculuğu, kendine doğru attığı ilk adımla başlıyor. Bazen bir cümle, bazen bir kitap, bazen de hiç beklenmedik bir sessizlik o ilk adımın vesilesi olabiliyor. Eğer benim kelimelerim de birilerine böyle bir kapı aralayabiliyorsa, bundan daha büyük bir mutluluk düşünemem.

Şunu hiç unutmayalım: Kırılmak, eksilmek değildir. Yorulmak, vazgeçmek değildir. Kaybolmak ise yolun sonu değildir. İnsan bazen en çok karanlıkta kendi ışığını fark eder. Hayatın bize öğrettiği en kıymetli hakikatlerden biri de budur.

Ben kelimelerin dünyayı tek başına değiştireceğine inanmıyorum. Ama tek bir insanın dünyasını değiştirebileceğine bütün kalbimle inanıyorum. Bazen bir cümle, yıllardır kimseye anlatamadığınız bir acıya isim olur; bazen de yeniden başlamanız için sessizce omzunuza dokunur. Edebiyatın gerçek gücü de tam burada saklıdır.

Satır Arası'nın kıymetli okurlarına bırakmak istediğim son söz ise şu olur:

Hayat sizi ne kadar değiştirmiş olursa olsun, içinizdeki hakikati kaybetmeyin. Çünkü insan, kendine dürüst kaldığı sürece hiçbir hikâye gerçekten yarım kalmaz. Ve unutmayın; en uzun kışların ardından bile, bir yerlerde mutlaka bahar vardır.

Ahmet Bilgehan Arıkan ile Satır Arası’nda; başarıların ötesindeki o insanı insan yapan kırılma noktalarını kalemiyle kutsayan, "Bir Ümit" ve "Bir Tesadüf" eserleriyle okurun sînesine dürüstçe dokunan ve insanlığa kendi yüzüyle karşılaşacağı asil bir ayna uzatan değerli yazar Ümit Oklu'nun o kavi ömür mizanpajını terazimizde pürüzsüzce süzdük. Anladık ki; ticarette, davada, yuvada, sanatta, kamu hayatında ve her çetin imtihanda niyet sâfi, emek hakiki ve teslimiyet tam olunca... Sonrası Bahar.